TÜRK DİLİ VƏ ƏLIFBASI

Azərbaycan türkləri (tarixin müxtəlif dönəmlərində onları türklər, tatarlar, azərbaycanlılar, azərilər,azərbaycan türkləri adlandırmışlar) dünya əhalisinin 40 milyondan çoxunu təşkil edir. Onlar Azərbaycan respublikasının (7 milyon nəfərdən çox), Şimali və Şərqi İranın, daha doğrusu, Cənubi Azərbaycanın (30 milyon nəfərdən çox), əsas və köklü sakinləridirlər. Eləcə də dünyanın başqa ərazilərində – Avropa ölkələrində (2 milyondan çox), Asiyada (300 minə yaxın), o cümlədən Türkiyədə (2 milyondan çox), Gürcüstanda (500 mindən çox), Rusiya Federasiyasında (400 minədək) məskunlaşmışlar. Qərbi Azərbaycanın (Göyçə, Kafan, Zəngəzur və s. bölgələrinin) yerli sakinləri silah gücünə öz doğma yurdlarından deportasiya olunmuşdur (800 mindən artıq). Azərbaycan torpağında yaşayan türklər dəfələrlə erməni millətçiləri tərəfindən genosidə məruz qalmışdır. 1918-20-ci illərdə daşnaklar Bakı, Şamaxı və Qarabağda dinc əhalini vəhşicəsinə qətlə yetirmişlər. 20-ci yüzilliyin sonunda erməni faşistləri sovet ordusunun ermənipərəst nümayəndələri ilə birlikdə bir çox Azərbaycan kəndlərinin dinc əhalisini tamamilə qırmışlar. Tarix Xocalıdakı erməni vandalizmini heç vaxt yaddan çıxarmayacaq. Tankalarla, BTR-lərlə körpə uşaqları, qadınları və qocaları – silahsız insanları vəhşicəsinə öldürmələri, yurdlarını tərk etmək istəyənləri belə qışın sərt soyuğunda dağlarda təqib edərək güllələməyi, bəzilərinin beynini dağıtmaları ermənilərin şeytan əməllərindən biri kimi qiymətləndirilmişdir.
Mahmud Kaşqarlıdan başlayaraq bütün tədqiqatçılar göstərirlər ki, ərəb əlifbasından türklərin istifadəsinin tarixi 11-ci yüzildən aşağı getmir. Başqa sözlə, türklər ərəb əlifbasından 11-ci yüzildən başlayaraq faydalanmışlar. Türklər 10-cu əsrin ortalarında toplu halda İslam dinini qəbul etmiş və ərəb əlifbasına keçmişlər. Və buna görə də elmdə belə bir səhv qənaət meydana gəlmişdir ki, köçəri halda yaşayan türklərin 11-ci yüzildən əvvəl yazısı olmamışdır. Guya yazı mədəniyyətini türklərə İslam dini vermişdir. Lakin faktlar gpöstərir ki, 5-ği yüzildə türklər arasında iki cür yazı növü ilə yaranan ədəbiyyat mövcud olmuşdur: 1) runik yazı - Göytürk runları; 2) uyğur yazısı. Ulu əcdadlarımız oğuz türkləri də Göytürk yazısından istifadə etmişdir. Orxon-Yenisey, Onkin, İrk Bitik və s. abidələr məhz runik yazı ilə tərtib olunmuşdur. 19-cu yüzilin sonlarında (1893) Danimarkalı şərqşünas V.Tomsen tərəfindən oxunmuşdur. 552-ci ildə əski türk dövləti Göytürklərin qurucusu İltəriş Kağan və onun oğlu mü ;drik dövlət başçısı kimi tanınan Bilgə Kağanın dövründə daş üzərində yazılmışdır. Göytürk yazısı beş əsrdən çox fəaliyyət göstərmişdir. Ev əşyaları, qapılar, geyim və bəzək şeyləri, məzar daşları, gümbəzlər, daş parçaları üzərindəki yazılar bu faktı sübut edir. 11-ci əsrə qədər Göytürk əlifbasından böyük bir ərazidə yaşayan türklərin istifadə etdikləri tarixə məlumdur.
Keçən əsrin 30-cu illərindən sonrakı dövrdə Azərbaycanda rus qrafikasından istifadə olunurdu. 1991-ci ildə latın əlifbasının bərpası haqqında qanun qəbul edilmiş və 1929-30-cu ildəki əlifbanın təkmilləşdirilməklə istifadəsinə başlanmışdır.