AZƏRBAYCAN TÜRKLƏRİNİN TARİXİ

Azərbaycan adlanan ölkənin sakinləri tarixən elmə, mədəniyyətə, xüsusilə ədəbiyyata və incəsənətə böyük maraq göstərmələri ilə fərqlənmişlər. 20-ci yüzilliyin əvvəllərinədək onları türklər və bəzən də tatarlar adlandırırdılar.
Azərbaycanlıların etnogenezisində prototürklər - lulubəylər, trukkilər, madaylar, mannalılar, Atrepatanın və Qafqaz Albaniyasının qədim köklü əhalisi, e. ə. birinci minillikdə və eramızın ilk miniilliyində Azərbaycana gələn digər türkdilli tayfalar (kimmeriyalılar, skiflər, masıagetlər, hunlar, bulqarlar, xəzərlər, oğuzlar, peçeneqlər və b.) durur. Tarixçilərin gəldiyi qənaətə görə, Azərbaycanın türk xalqı, əsasən, 5-7 əsrlərdə formalaşmağa başlamış, 11-12 yüzilliklərdə türkdilli etnosların yeni dalğasının axınının nəticəsində (xüsusilə səlcukların) bütöv xalq kimi tam yetkinləşərək əvvəl türk dilini elmi-ədəbi dil şəklində təsdiqlətmiş, 15-16 əsrlərdə (ağqoyunlu və səfəvilər çağında) isə onu dövlət dilinə çevirmişdir. Beləliklə, Azərbaycan ilk yaranışdan türk etnoslarının yaşadığı ərazidir. Hələ qədim zamanlarda antik müəlliflər xronikalarda Şimali Azərbaycanda – Albaniyada isgid, sak, turuke və b. türk etnoslarının məskun olduğunu qeyd etmişlər.
Qədim Azərbaycanın Urmiya gölü çevrəsindəki türklər Assuriya mənbələrində turuklar adlandırılır. Sak çarlığı, Atropat Midiyasındakı prototürk tayfaları, bu torpaqlara türk tayfalarının zaman-zaman axını, yeni eradan əvvəlki və sonrakı gəlişləri yerli türk tayfaları ilə mənəvi və dil birliyini gücləndirmiş, etnik prosesləri istiqamətləndirmişdir. Elə buna görə də Azərbaycanın, Azərbaycan xalqının tarixi ümumən qədim türk tarixi kontekstindən qoparıla bilməz.